و همهء آنها را به طرز اعجاب‌انگيزى آراست و به باغ‌وحش اين مجموعه توجهى مخصوص مبذول داشت . حصارى مستحكم پيرامون قصرها و دهليزى مخفى از تالار بارعام به يكى از دروازه‌ها كشيد كه يكى از اقدامات دفاعى لازم بود . « 1 » يكى از عجايب اين مجموعه دار الشجره بود كه درختى سيمين ( نقره‌اى ) در ميان حوضى بزرگ با هجده شاخه و تركه‌هاى متعدد و گنجشكهاى سيمين يا زرّينى داشت كه گهگاه صدايى مىدادند . در دو سوى استخر هجده مجسمهء سوار بود كه در يك جهت حركت مىكردند ، گويى در تعقيب يكديگرند ؛ اين مجموعه همچنين حوضى از سيماب ( جيوه ) به وسعت 30 * 20 ذراع با چهار قايق زرين داشت و پيرامون آن را باغى افسانه‌اى احاطه كرده بود . باغ‌وحش اين مجموعه داراى انواع جانوران بود . كنام شيران صد شير داشت . قصر فردوس از لحاظ سلاحهايش شگفت‌انگيز بود . در داخل محوطه سلطنتى 23 قصر ساخته شده بود . « 2 » وضع جغرافيايى بغداد ، مردم فعّال آن ، تشويق دولت به تجارت و اعتبار خلافت بسرعت اين شهر را به صورت مركز عمدهء بازرگانى درآورد . بازارها ، در رصافه و بويژه در كرخ شاخص اصلى زندگى شدند . هر پيشه ، بازارى مخصوص داشت ؛ از جمله بازار ميوه ، بازار پارچه ، بازار پنبه ، بازار كتابفروشان با بيش از صد دكان ، بازار صرّافان و بازار عطّاران در كرخ و بازارهاى تجار خارجى در سوق باب الشام بود . در بخش شرقى بغداد ، بازار عطرفروشان ، بازار مواد غذايى ، بازار زرگران ، بازار گوسفندفروشان ، بازار كتابفروشان و بازار كالاى چينى ديده مىشد . « 3 » از بغداد پارچه‌هاى پنبه‌اى و منسوجات ابريشمى و بويژه سربند ، پيش‌بند ، دستار ، بلور تراشيده ، شيشه‌آلات ، روغنهاى مختلف ، داروهاى مايع ، معجونهاى مختلف « 4 » پيراهنهايى با رنگهاى الوان ، عمامه‌هايى از پارچه ظريف و حوله‌هاى مشهور صادر مىشد . « 5 » پيراهنهاى ظريف و

--> ( 1 ) . تاريخ بغداد ؛ ج 1 ، ص 100 - 105 و بغداد ؛ ص 20 . ( 2 ) . تاريخ بغداد ؛ ج 1 ، ص 103 و 104 و المنتظم ؛ ج 6 ، ص 144 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 241 ، 246 و 254 و مسالك و ممالك ؛ ص 48 و صورة الارض ؛ ص 22 ، 36 و 65 و بغداد ؛ ص 22 . ( 4 ) . حدود العالم ؛ ص 151 . ( 5 ) . بغداد ؛ ص 22 .